Category: Blog

Hết người nghèo, chắc giới showbiz sẽ… rất buồn

Lúc thì hoa hậu này “hát múa với người nghèo”, lúc thì người mẫu kia “giản dị cùng người yêu đi trao quà Tết”, rồi thì ca sĩ nọ “cùng vợ thăm bệnh nhân mổ tim ngay sau sinh nhật”. Người nghèo ở đây chỉ là cái cớ.  

Hãy hình dung các khách du lịch nước ngoài đứng ở các ngã tư Hà Nội, hoặc đi dọc các phố cổ, trong tay là một xếp những tờ 10 USD, vừa đi vừa phát tiền cho bất kỳ đứa trẻ nào mà họ gặp, mỗi đứa một tờ, hết đứa này tới đứa khác. Chỉ đơn giản vì họ “yêu quý” chúng và muốn chia sẻ tiền của họ cho những trẻ em mà họ cho là kém may mắn hơn.

Bạn sẽ thấy khó chịu, đúng không? Bạn có cho phép con mình nhận tiền khi họ đi ngang qua? Có cái gì đấy không ổn, thậm chí lăng mạ, ở đây.

Nhưng đây là điều mà nhiều người vẫn làm khi họ tới những nơi nghèo khổ hơn. Đầu năm vừa rồi tôi chứng kiến khá nhiều du khách ở Sapa xuống các bản lân cận, người thì khoác một bịch ny long kẹo to tướng, người thì cầm một xếp các tờ 2000 đồng. Họ luôn tay phân phát kẹo và tiền cho trẻ em dân tộc, mồ hôi lấm tấm trên trán. Lũ trẻ hoặc là đứng thành hàng ven đường, hoặc là chen chúc nhau trước mặt khách, bụng phồng tướng lên vì đã nhét đầy kẹo của những người đi trước vào bên trong áo. “Cháu bao nhiêu tuổi rồi,” họ hỏi ngọt ngào, “13 à, sao bé thế, đây nhé…”, rồi quay sang đứa bên cạnh, ”Còn cháu đã có kẹo chưa?…” Bên cạnh là một người cùng đoàn, bấm iPhone lia lịa, rồi nhanh chóng up lên Facebook.

hoa hậu, từ thiện, cộng đồng, văn hóa, tự trọng, danh dự
Hoa hậu dân tộc Triệu Thị Hà cùng nhiều người đẹp của cuộc thi Hoa hậu Dân tộc hoạt động từ thiện tại bệnh viện. Ảnh minh họa: HNM

Có thể là vô thức, nhưng trong những trường hợp như thế này, người ta làm “từ thiện” không phải vì người nghèo, mà vì chính bản thân mình.

Ở cổng làng người ta đã dán các khuyến cáo đề nghị du khách không cho trẻ kẹo và tiền, vì chúng sẽ bỏ học để đứng ngoài đường đón khách, tự biến bản thân thành ăn mày. Nhưng nhiều du khách bỏ ngoài tai lời khuyên này. Có lẽ sức hấp dẫn của việc chỉ bỏ ra mấy có mấy chục nghìn mà được tắm mình trong cảm giác mãn nguyện với bản thân, nhìn thấy mình đang phân phát lòng tốt cho người khác, là quá lớn.

Tâm lý này được thể hiện rõ nhất khi báo chí đưa tin về những người nổi tiếng đi làm từ thiện. Lúc thì hoa hậu này “vô tư hát múa với người nghèo”, lúc thì người mẫu kia “giản dị cùng người yêu đi trao quà Tết”, rồi thì ca sĩ nọ “cùng vợ thăm bệnh nhân mổ tim ngay sau sinh nhật”. Người nghèo ở đây chỉ là cái cớ, những vai quần chúng, không ai quan tâm tới họ hết, cả người viết lẫn người đọc báo. Cái họ quan tâm là người nổi tiếng mặc gì, đi giày ra sao, đi cạnh ai.

Tôi cho rằng Việt Nam mà không có người nghèo nữa thì các ngôi sao và hoa hậu sẽ rất buồn. Họ không còn cớ gì để có thể thể hiện “lòng tốt” của mình nữa.

Một hiện tượng đang nổi nữa là du lịch kết hợp từ thiện. Một công ty du lịch mô tả chương trình Mộc Châu, Sơn La của mình như sau: “sau khi chụp ảnh với các cánh đồng hoa đào, hoa mận, quý khách tản bộ vào các bản làng để tặng những món quà do nhân viên của công ty đã chuẩn bị sẵn”, và sau đó trên đường về thì “dừng lại mua đặc sản măng chua, bánh sữa.

Đại diện một công ty du lịch khác cho biết: “Các chương trình đưa thêm vào gói tour khá đơn giản, tiện lợi, không làm mất thời gian của hành trình mà ngược lại góp phần làm phong phú thêm lịch trình nên khách hàng rất hài lòng.”

Không có một lời nào nói đến người nghèo, họ không có danh tính, không có bộ mặt. Tất cả xoay quanh nhu cầu của khách du lịch. “Không mất thời gian”, “phong phú lịch trình”, cuộc viếng thăm tặng quà người nghèo trở thành một “đặc sản” của chuyến đi như măng chua, bánh sữa, một “giá trị gia tăng” và “lợi thế cạnh tranh” của sản phẩm mà công ty du lịch đưa ra.

Trong trường hợp này, từ thiện chỉ là một dạng khác của tiêu dùng. Quan trọng là có thể bỏ tiền ra “xem tận mắt” cái nghèo và mua lương tâm sạch sẽ một cách tiện lợi, tiết kiệm thời gian và với chi phí vừa phải. Tôi cam đoan là trong khi các du khách chất vấn tour guide rất kỹ xem buổi trưa ăn món gì, thì sẽ ít người có nhu cầu đặt câu hỏi về nội dung của những gói quà mà công ty đã chuẩn bị sẵn.

Gần đây, loại hình du lịch này tăng trưởng 30 – 40% một năm. Theo website của Tổng cục Du lịch, trước kia các chương trình này “thường chỉ đưa vào tour dành cho khách nước ngoài cao cấp, nhưng nay bắt đầu trở thành xu hướng mới của các tour nội địa.”

Điều mà Tổng cục Du lịch vô tình đề cập tới qua câu nói trên là tâm lý từ thiện để (vô thức hay có ý thức) ngưỡng mộ bản thân và khẳng định cái ưu việt của mình không phải chỉ có ở người Việt trung lưu. Ở Phương Tây người ta dùng khái niệm châm biếm “Người cứu tinh da trắng” (White savior) để chỉ những người phương Tây tới những nước nghèo hơn để “giúp đỡ”, nhưng không hiểu gì về bối cảnh xã hội, kinh tế, chính trị của nước đó.

Nhà văn người Mỹ Teju Cole viết về hiện tượng này: “một kẻ vô danh ở Mỹ hay châu Âu có thể tới châu Phi và trở thành một vị cứu tinh như Chúa trời.” Teju Cole buộc tội là châu Phi chỉ là cái “studio” để người da trắng trình diễn các tưởng tượng lãng mạn của mình với vai người hùng và thoả mãn cái tôi của mình.

Trên mạng có vô số những bức ảnh chụp những thanh niên nam nữ phương Tây, tóc vàng, mắt xanh, vây xung quanh bởi tụi trẻ Phi châu, tất cả cười rạng rỡ. Họ là voluntourist, một tourist kiêm volunteer (tình nguyện viên). Họ tới một làng nào đó, đá bóng với lũ trẻ, hút cần sa, ghi chép vào một cuốn sổ giấy đen, và hài lòng với bản thân.

Trang Pacific Standards nhận xét rằng một trong những lý do chính để thanh niên da trắng trở thành tình nguyện viên ở thế giới thứ ba là để chụp selfie với trẻ con bản xứ, và lòng ái kỷ (yêu chính bản thân mình) là động cơ thúc đẩy chính của phong trào du lịch thiện nguyện toàn cầu này.

Tờ báo trào phúng “The Onion” đăng tin “Cuộc viếng thăm 6 ngày tại một làng châu Phi đã thay đổi hoàn toàn avatar Facebook của một cô gái”, và để “nhân vật” này kể lại: “Ngay khi tôi bước chân tới cái làng bụi bậm, hẻo lánh đó, và nhìn thấy lũ trẻ tươi cười chạy tới, tôi đã biết là avatar của mình sẽ thay đổi vĩnh viễn.”

Đây là những dạng khác nhau của cái mà tôi gọi chung là “từ thiện lấy like”.

Như vậy làm từ thiện như thế nào cho đúng?

Tác giả: Giang Dang

Posted on 16/03/2015 Tạo bởi Admin With 0 comments

Về “Poverty porn”

“Triệu phú khu ổ chuột” và sự đáng sợ của kích dục đói nghèo (poverty porn)

Hiện nay xã hội có hai nhu cầu phổ biến: 1/ chửi rủa 2/ thương hại. Cả hai đều có chung động cơ: để thấy mình tốt đẹp hơn những gì mình chửi và những gì mình thương.

Chửi rủa không phải chủ đề chính ở đây.

Hãy nói về thương hại. Tiếng Anh, với sự nhanh nhạy truyền thống, đã sớm tạo ra một thuật ngữ – “poverty porn” (kích dục bằng sự nghèo đói hay “kích dục thương hại” như cách dịch của nhà báo Hoàng Hối Hận), với ý nghĩa “truyền thông bằng bài viết, ảnh chụp hoặc phim về hoàn cảnh của những người nghèo khổ để kích thích lòng thương hại, để bán báo và kêu gọi quyên góp vật chất”. Dùng từ “kích thích” đúng hơn là “khơi dậy” (nghe nhân văn hơn) vì chúng ta đang nói về một hình thức kích dục (porn).

Để cho dễ hiểu, bộ phim đình đám “Triệu phú khu ổ chuột” (Slumdog Millionaire) cũng bị coi là một sản phẩm truyền thông có tính “poverty porn”. Người Ấn Độ phản đối bộ phim vì cho rằng trong phim là một Ấn Độ lệch lạc qua góc nhìn của người phương Tây, trong đó những người dân ở khu ổ chuột chấp nhận sự nghèo đói của mình và trông chờ vào sự cứu giúp.

Trường hợp “Triệu phú khu ổ chuột” vẫn còn gây tranh cãi nhưng thực tế này cho thấy ngay cả một bộ phim đạt đỉnh cao về nghệ thuật và tính nhân văn, lay động trái tim hàng triệu khán giả, vẫn có thể bị coi là “poverty porn” thì không có gì khó hiểu khi yếu tố này xuất hiện ở những chương trình truyền hình thực tế ở khắp nơi trên thế giới, trong đó có câu chuyện về đôi vợ chồng Thanh – Đào ở Việt Nam.

Đi đến câu hỏi ở đầu bài: Triển lãm sự nghèo khổ và ban phát lòng thương hại có hại gì? Con người có tính hướng thiện, vậy những câu chuyện người tốt việc tốt, gây xúc động, kích thích lòng thương hại, có gì xấu (nếu như không sai sự thật)? Thực ra là có, không những thế còn rất nhiều. Tôi trích ra đây một số ý đã được trang Aid Thoughts liệt kê, và đó còn chưa phải là tất cả. Tóm lại, khi nảy sinh lòng thương hại một người được truyền thông đưa, bạn đang cư xử như thể:

  1. Hoàn cảnh của người này là hoàn toàn tuyệt vọng
  2. Người này cần tiền của bạn, muốn giúp họ thì bỏ tiền ra
  3. Người này không thể tự thay đổi cuộc đời của mình, hoặc đang không có bất kỳ một nỗ lực nào để thay đổi
  4. Với họ, những người như bạn là đấng cứu thế

Tất cả các ý nghĩ đó, bạn cho là tốt cho người đó, nhưng nó tước đi lòng tự trọng họ đáng được có. Trong thời gian vận động để nhận nuôi cậu con trai người da đen David, nữ ca sĩ Madonna tổ chức hoạt động từ thiện ở Malawi, quê hương cậu bé. Cô, người phụ nữ da trắng giàu có, ngồi giữa những đứa trẻ Malawi nghèo đói và bế trên tay đứa bé nhỏ nhắn, ốm yếu nhất. Trong ảnh, chỉ mình Madonna cười. Bức ảnh cũng bị cho là một sản phẩm truyền thông “poverty porn”. Những đứa trẻ đó chưa kịp lớn, có thể chưa được đến với tri thức và lao động, nhưng đã bị kết luận là “tuyệt vọng” và “chỉ có thể sống nhờ sự giúp đỡ của người khác”.

Đó không phải là nhân văn, đó là thiếu tôn trọng con người.

Bởi vậy, chương trình cải tạo xã hội mà tôi ủng hộ nhất hiện nay chính là Sách hóa Nông thôn Việt Nam của Nguyễn Quang Thạch. Bởi người làm chương trình thực sự hiểu thế hệ tương lai cần gì. Hơn thế, anh không dùng đến “poverty porn”.
(Tôi biết có những chương trình thiện nguyện nổi nhất trong nước hiện nay sử dụng poverty porn khá hiệu quả. Tốt cho họ, tôi không phản đối, nhưng cũng nói rõ là tôi không thích).

Kích dục thương hại có hại gì?

Nếu các hình ảnh nghèo đói dẫn đến các hoạt động thiện nguyện mà chúng ta vẫn mặc định là có ích cho xã hội? Vấn đề nằm ở đó, và điều này rất liên quan đến Việt Nam, cũng là lý do khiến tôi quan tâm đến chủ đề này nhiều năm rồi.

Huffington Post tổng kết những lý do “poverty porn” dẫn chúng ta đi sai hướng:

1/ Poverty porn không phải là hình ảnh của đói nghèo thực sự:

Đói nghèo là hệ quả của cả vấn đề cá nhân lẫn vấn đề hệ thống, và poverty porn chỉ cho chúng ta thấy hình ảnh của sự thiếu thốn vật chất – một khía cạnh dễ thấy nhất của đói nghèo. Bởi vậy, thế giới ngày nay có cái nhìn lệch lạc về đói nghèo, thường là hình ảnh một đứa trẻ da đen gầy gò không mặc quần áo và đặc biệt, ánh mắt ngời sáng để thu hút lòng thương hại.

2/ Poverty porn khiến người ta bỏ tiền của, công sức làm thiện nguyện, nhưng không cải tạo được xã hội.

Những người chỉ trích poverty porn nói rằng, ngày nay nhờ sự kêu gọi của truyền thông, ai cũng muốn làm việc tử tế, nhưng theo cách dễ nhất: bỏ tiền ra cho những hoạt động mà họ nghĩ là tử tế. Thực chất, hành động quyên tiền không phải thay đổi sự đói nghèo về mặt hệ thống. Nó cũng truyền đi một thông điệp đến người nghèo rằng họ tuyệt vọng và chỉ có thể trông chờ vào quyên góp vật chất.

Cùng một hành động được cho là tử tế, chúng ta làm hỏng cả chủ thể lẫn đối tượng.

3/ Poverty porn, từ một khía cạnh nào đó, là lừa đảo.

Nó khiến những người muốn giúp đỡ quyên tiền cho những cộng đồng mà chúng ta không biết gì nhiều về họ. Nó khiến những người được giúp đỡ coi việc nhận tiền là đương nhiên và nảy sinh tâm lý ý lại vô cùng độc hại.

Một người bạn của tôi nói: “Những đoàn khách du lịch và phượt từ miền xuôi đang làm hỏng con người ở miền núi phía Bắc vì một hành động đơn giản: thấy trẻ em chạy trên đường là gọi lại cho kẹo. Về sau những đứa trẻ cứ thấy du khách đi trên đường là chạy theo”. Vì sao cho kẹo? Vì họ nghĩ những đứa trẻ đó nghèo khổ, tội nghiệp. Cho kẹo, hay cho bất cứ thứ thức ăn gì, có giải quyết được vấn đề? Tất nhiên là không. “Đến đó mới thấy người dân ỷ lại đến mức nào”. Sẽ ra sao nếu tính ỷ lại được luyện từ bé?

Tôi sợ rằng những hoạt động quyên góp vật chất, chẳng hạn áo ấm, không/chưa giải quyết được vấn đề. Cũng người bạn của tôi nói: “Những năm gần đây có rất nhiều chương trình quyên góp áo ấm cho trẻ vùng cao nhưng hầu hết đều không biết rằng các gia đình vùng cao giờ đã có khá nhiều quần áo ấm nhưng họ không hề mặc đến. Trái lại, họ cần đến những vật dụng phục vụ sinh hoạt như chậu rửa, gáo…, hiện nay phải dùng đồ cũ kỹ nhưng các chương trình thiện nguyện không biết hoặc không quan tâm đến những nhu cầu như thế”.

Chính vì truyền thông, những hình ảnh chụp các em bé chân trần phong phanh trong giá rét, bên cạnh là những đoàn du lịch áo quần ấm áp, ai ai cũng nghĩ trẻ vùng cao rất cần áo ấm.

Tôi vừa tham gia một hoạt động tình nguyện, viết ra những điều này có thể làm buồn lòng những bạn trẻ nhiệt huyết mà tôi rất có thiện cảm. Nếu có những chương trình như vậy, tôi vẫn tham gia tiếp, vì có đi mời biết có gì ổn và không ổn. Và chính vì nhiệt huyết, các bạn không nên theo đuổi những hoạt động thiện nguyện không có hiệu quả thực chất và lâu dài.

Không gì buồn hơn có nhiệt huyết cống hiến cho xã hội mà lại sai cách. Làm thế nào mới đúng? Người ta nói nhiều về thuyết “đưa cần câu, không đưa con cá”, nói chung vẫn đúng. “Cần câu” thời này là những gì? Một là giáo dục/tri thức; Hai là tìm đầu ra cho những sản phẩm do người dân nghèo sản xuất (kích thích lao động); Ba là đưa du lịch đến các vùng miền văn hóa (hoàn toàn trái ngược với hiến các vùng miền văn hóa cho du lịch)… Một phần trong đó là ý tưởng của bạn tôi, không phải của tôi.

Tôi biết ở Việt Nam và trên thế giới, nhiều tổ chức NGO vẫn sử dụng povery porn để kêu gọi gây quỹ từ thiện rất hiệu quả, nhưng có đáng đổi những khoản tiền từ thiện khổng lồ lấy hiểu biết sai lệch và ngày càng sai lệch của xã hội về đói nghèo? Theo tôi là không.

Tác giả: Mi Ly

Posted on 07/03/2015 Tạo bởi Admin With 0 comments

Chúng tôi sử dụng vốn như thế nào?

Nhân sự: 33% tổng vốn dự án, tối thiểu 100 triệu.

Đây là chi phí tối thiểu duy trì hoạt động của 1 đội ngũ 7 người, trong vòng 3 tháng hoạt động, bao gồm:

  • 2 họa sĩ vẽ chính.
  • 1 tác giả kịch bản.
  • 2 phụ tá hỗ trợ vẽ.
  • 1 cố vấn chuyên môn lịch sử.
  • 1 nhân viên hỗ trợ.

In ấn & vận chuyển: 20% tổng vốn dự án, tối thiểu 60 triệu.

Chúng tôi sẽ xuất bản tối thiểu 5.000 bản trong lần xuất bản đầu tiên, và mục tiêu mong muốn là số lượng xuất bản đợt 1 đạt mốc 10.000 bản. Khoản chi phí trên sẽ dùng để chi trả:

  • Chi phí in ấn cho tối thiểu 5 ngàn bản in.
  • Chi phí xin giấy phép phát hành.
  • Chi phí vận chuyển sách khắp toàn quốc cho các độc giả ủng hộ.

Truyền thông & Marketing: 27% tổng vốn dự án, tối thiểu 80 triệu

Khoản chi phí truyền thông & marketing sẽ dùng để chi trả:

  • Chi phí đầu tư quảng cáo trên các phương tiện truyền thông, trên kênh mạng xã hội.
  • Chi phí tổ chức buổi ra mắt sách tại 2 thành phố lớn là Hà Nội và tp Hồ Chí Minh
  • Chi phí xây dựng website.
  • Chi phí cho hệ thống tên miền, máy chủ.
  • Chi phí duy trì cho máy chủ trong thời gian tối thiểu 1 năm.

Phụ kiện: 13% tổng vốn dự án, tối thiểu 40 triệu

Ngoài ấn bản in của cuốn sách, dự án lần này có tặng kèm các vật phẩm cho độc giả có đóng góp ở mức cao, bao gồm:

  • Chi phí sản xuất bộ tượng nhân vật chính bằng composite.
  • Chi phí in ấn bộ poster tặng kèm.
  • Chi phí in ấn áo thun tặng kèm.

Chi phí khác: 7% tổng vốn dự án, tối thiểu 20 triệu

Chúng tôi để ra 1 khoản “an toàn” 20 triệu đồng để chi trả:

  • Phí chuyển khoản của các cổng thanh toán (Bảo Kim, Paypal).
  • Một số tình huống phát sinh ngoài dự kiến.
  • ……

Posted on 14/04/2014 Tạo bởi Admin With 6 comments

10% complete trong ngày đầu tiên!

 

 

Rất rất rất cảm ơn mọi người đã ủng hộ bọn mình. Hôm nay quả là ngày 1/4 đáng nhớ nhất trong cuộc đời của cả nhóm!!

PS: Đây là bức mail khiến mình cảm động nhất.

Screen Shot 2014-04-02 at 1.48.26 AM

Posted on 02/04/2014 Tạo bởi Admin With 0 comments